Διαλογισμός

 Ο Γάλλος φιλόσοφος Μπλεζ Πασκαλ είπε:

 << Όλα τα δυστυχήματα του ανθρώπου πηγάζουν από την ανικανότητα του να καθίσει σιωπηλά σε ένα δωμάτιο μόνος του. >> 

Η εξάσκηση του μυαλού μπορεί να μας οδηγήσει να ρέουμε γρήγορα, αφού ο διαλογισμός είναι άσκηση των μυών του εγκεφάλου μας.

Υπάρχουν πολλοί τύποι διαλογισμού, όμως κοινός στόχος όλων είναι: Να γαληνεύουμε το μυαλό μας, να παρατηρούμε τις σκέψεις και τα συναισθήματα, να επικεντρώνουμε την προσοχή μας σε ένα μόνο αντικείμενο διαλογισμού. 

Η βασική τεχνική προϋποθέτει να καθόμαστε με την πλάτη και να συγκεντρωνόμαστε στην αναπνοή. Μπορεί να το κάνει οποιοσδήποτε και τα αποτελέσματα είναι άμεσα από την πρώτη φορά. Βάζοντας όλη μας την προσοχή μόνο στον αέρα που μπαίνει και βγαίνει από τα ρουθούνια μας, καταφέρνουμε να φρενάρουμε τον χείμαρρο των σκέψεων και να καθαρίζουμε τον νοητικό μας ορίζοντα. 

Για να μάθουμε το μυαλό μας να ρέει με ευκολία, η άσκηση του διαλογισμού είναι εξαιρετική μέθοδος, είναι το αντίδοτο στο να κουβαλάς ένα smartphone στην τσέπη με κάθε είδους ενεργοποιημένα μηνύματα. 

Ένα από τα πιο συνηθισμένα λάθη που κάνουμε όταν αρχίζουμε τον διαλογισμό είναι ότι μας πιάνει μανία να τον κάνουμε ‘καλά’, ενώ το σημαντικό είναι να επικεντρωθούμε στο ταξίδι. 

Δεδομένου ότι το μυαλό είναι ένα διαρκές συνοθύλευμα σκέψεων, ιδεών και συναισθημάτων, μόνο και μόνο καταφέρνοντας να σταματήσουμε τη ‘φυγόκεντρη μηχανή’ για μερικά δευτερόλεπτα, θα νιώσουμε αμέσως ξεκούραση και καινούργια διαύγεια. 

Μερικά οφέλη του διαλογισμού: 

• Διαχείριση σκέψεων και συναισθημάτων
• Μείωση του άγχους, του φόβου και της κατάθλιψης 
• Αυτοσυγκέντρωση
• Βελτίωση μνήμης και σχέσεων  
• Ανάπτυξη αυτοπεποίθησης και αυτοεκτίμησης 
• Ενίσχυση θετικών συναισθημάτων

<< Όλοι έχουμε μέσα μας τη δύναμη της πίστης. Οτιδήποτε σκεφτούμε με πεποίθηση θα πραγματοποιηθεί, ανεξάρτητα αν είναι καλό η κακό. >> 

Ψυχική Ανθεκτικότητα

Η ανθεκτικότητα είναι η ικανότητά μας να αντιμετωπίζουμε αντιξοότητες. Όσο πιο ανθεκτικοί είμαστε, τόσο πιο εύκολα θα σηκωνόμαστε και θα ξαναβρίσκουμε το νόημα της ζωής μας. 

Ο ανθεκτικός ξέρει να παραμένει συγκεντρωμένος στους στόχους του, στο σημαντικό, χωρίς να αφήνεται στην αποθράσυνση. Η δύναμη του προέρχεται από την ευλυγισία, από το ότι ξέρει να προσαρμόζεται στις αλλαγές και στα χτυπήματα της μοίρας. Επικεντρώνεται στους παράγοντες των οποίων έχει τον έλεγχο, χωρίς να ανησυχεί για πράγματα που δεν μπορεί να ελέγξει. 

Όπως λέει η περίφημη προσευχή του Ρέινολντ Νίεμπουρ: 

Κύριε, δώσε μας το χάρισμα

να δεχτούμε με γαλήνη

όσα δεν μπορούν να αλλάξουν

και το σθένος να αλλάξουμε

όσα οφείλουμε να αλλάξουμε, 

καθώς και τη σοφια

να ξεχωρίζουμε τα μεν από τα δε. 

Αιτίες πρόκλησης αϋπνίας

ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ: Στρεσογόνες καταστάσεις, όπως μία εξέταση,δυσκολίες στις σχέσεις συχνά προκαλούν διαταραχές ύπνου. Ένας άλλος παράγοντας είναι η σύνδεση του υπνοδωματίου, του κρεβατιού και της ρουτίνας που ακολουθεί κάποιος πριν πάει για ύπνο, λόγω ύπαρξης ενός στρεσογόνου παράγοντα (όπως η εξέταση). Ακόμα και αν φύγει ο στρεσογόνος παράγοντας οι δυσκολίες στον ύπνο παραμένουν, καθώς έχει γίνει ήδη η σύνδεση. Έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος. Ακόμα και οι σκέψεις οι οποίες δεν αφορούν τον ύπνο, όπως μελλοντικά σχέδια ή η αναπόληση των γεγονότων της ημέρας που πέρασε είναι παράγοντες οι οποίοι μπορούν να παίξουν σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη της αϋπνίας.

 

ΚΑΚΕΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΥΠΝΟΥ: Ο όρος αυτός αναφέρεται στις καθημερινές δραστηριότητες και συνθήκες που δεν βοηθούν τη διατήρηση ενός καλού επιπέδου στον ύπνο. Παραδείγματα αποτελούν οι μικρής διάρκειας ύπνοι κατά τη διάρκεια της ημέρας, οι υπερβολικές ώρες στο κρεβάτι, ακανόνιστο ωράριο ύπνου, παθητικότητα, χρήση ουσιών δεν βοηθούν τον ύπνο, όπως καφεΐνη, σωματική άσκηση πριν τον ύπνο, ένα κακό περιβάλλον ύπνου (π.χ. κακό κρεβάτι, άβολο μαξιλάρι, κακές συνθήκες φωτισμού, κλπ).

 

ΗΛΙΚΙΑ: Η ηλικία παίζει σημαντικό ρόλο στη διάρκεια του ύπνου όπως και στη διαμόρφωση της εσωτερικής του αρχιτεκτονικής. Με την πάροδο της ηλικίας ο μέσος χρόνος ύπνου μειώνεται από τις 16-18 ώρες που κοιμάται το νεογέννητο στις 6,5 ώρες των ηλικιωμένων ατόμων. Ταυτόχρονα, με την ηλικία, αυξάνεται ο λανθάνων χρόνος επέλευσης του ύπνου και ο χρόνος εγρήγορσης μετά την έναρξη του ύπνου (περισσότερες αφυπνίσεις και αδυναμία να ξανακοιμηθούν.)

 

ΘΕΩΡΙΑ ΕΣΩΤΕΡΙΚΕΥΣΗΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ: Στην πλειονότητα των περιπτώσεων, τα άτομα με χρόνια αϋπνία δεν αποδέχονται τον ρόλο, ούτε καν την παρουσία, ψυχολογικών προβλημάτων και επικεντρώνουν την προσοχή τους στην διαταραχή του ύπνου την οποία και θεωρούν ως και το μοναδικό τους πρόβλημα. Συνήθως, η προσεκτική εκτίμηση αποκαλύπτει το ψυχοπαθολογικό προφίλ. Το προφίλ αυτό υποδεικνύει τη τάση των ατόμων με χρόνια αϋπνία να εσωτερικεύουν τα αρνητικά κυρίως συναισθήματα τους. Η τάση αυτή οδηγεί σε κατάσταση υπερεγρήγορσης και συνακόλουθης δυσκολίας στον ύπνο.

 

ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΣΥΝΙΣΤΩΣΕΣ: Διάφορα ψυχοτραυματικά γεγονότα παίζουν σημαντικό ρόλο για την εμφάνιση της αϋπνίας αφού έχει βρεθεί ότι τέτοια γεγονότα είναι πολυπληθέστερα και εντονότερα κατά το έτος της έναρξης της αϋπνίας σε σχέση με τα προηγούμενα έτη της ζωής των ατόμων με χρόνια αϋπνία. Τέτοιοι παράγοντες μπορεί να έχουν σχέση με: α) την ίδια την φύση της αϋπνίας (φόβος αποτυχίας στη προσπάθεια υπερνίκησης της αδυναμίας επέλευσης του ύπνου), β) με τον πάσχοντα από αϋπνία (προηγούμενες εμπειρίες που καθιστούν το άτομο σε αποδοχή «του ρόλου του ασθενούς»), γ) με την οικογένεια και με το εργασιακό ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον (παροχή διαφόρων διευκολύνσεων στον ασθενή εξαιτίας της κατάστασης του).

 

ΠΟΛΛΑΠΛΟΙ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ: Πολλά σωματικά νοσήματα, ιδίως αυτά που προκαλούν πόνο, δυσφορία, άγχος ή κατάθλιψη, συχνά συνοδεύονται από αϋπνία. Η λήψη ψυχοδιεγερτικών ή άλλων φαρμάκων και ουσιών, όπως και η απότομη διακοπή ορισμένων κατασταλτικών του Κεντρικό Νευρικού Συστήματος μπορεί επίσης να προκαλέσει αϋπνία. Όμως για την εμφάνιση και την διατήρηση της αϋπνίας συνηθέστερος αιτιολογικός παράγων είναι η ύπαρξη ψυχοπαθολογίας, αγχώδους, καταθλιπτικού, σωματοποιητικού και ιδεοψυχαναγκαστικού τύπου. Η ψυχοπαθολογία αυτή είναι συμβατή με την προσωπικότητα των πασχόντων με την οποία συνήθως συνυφαίνεται

Ο ρόλος του Ύπνου στην ψυχικη υγεία

Αναφορικά με την ψυχική υγεία ο ύπνος φαίνεται να έχει μία αμφίδρομη σχέση με την διάθεση, με την ψυχική υγεία να επηρεάζεται σημαντικά από τον ύπνο και η ψυχική υγεία να επηρεάζει αντίστοιχα και με την σειρά της, την ποιότητα και το χρόνο του ύπνου. Η έλλειψη ύπνου ή η μειωμένη ποιότητα αυτού μπορεί να προκαλείται από προβλήματα στην ψυχική υγεία, ακόμα και ψυχιατρικής φύσεως, ενώ με την σειρά του ο ύπνος μπορεί να επηρεάσει την έκβαση και εξέλιξη αυτών των διαταραχών.

Η έλλειψη ύπνου και οι παρατεταμένες διαταραχές του αποτελούν συχνή αιτία για την κακή ποιότητα ζωής του ανθρώπου. Επιπλέον, έχει αποδειχθεί ότι η ποσότητα και η ποιότητα του ύπνου έχει άμεση συνάφεια με την ψυχική υγεία. Παράλληλα, είναι διαπιστωμένο ότι όλων των ειδών οι διαταραχές του ύπνου έχουν μία αμφίδρομη αιτιακή σχέση με πολλά ψυχικά προβλήματα, όπως είναι η κατάθλιψη και το άγχος ή, ακόμα, και ο νευρικός κλονισμός. Σε χρόνιες περιπτώσεις μπορεί εύλογα να αντιληφθεί κανείς έναν πραγματικό φαύλο κύκλο, αφού ασθενείς που παρουσιάζουν αντίστοιχες ψυχικές διαταραχές συχνά ταλαιπωρούνται από σύντομης διάρκειας ύπνο. Συνεπώς, οι διαταραχές ύπνου πολλές φορές μπορούν να χρησιμοποιηθούν στη διάγνωση ορισμένων προβλημάτων που αφορούν την ψυχική υγεία. Πιο συγκεκριμένα, οι διαταραχές ύπνου μπορεί να επιφέρουν κι άλλα ψυχολογικά προβλήματα, όπως: η κακή διάθεση, η ευερεθιστότητα, το μειωμένο κίνητρο και η ελλειμματική προσοχή.

Συμπερασματικά, η μειωμένη διάρκεια του ύπνου (περιπτώσεις υπνηλίας και αϋπνίας) επιδρά αρνητικά στη διάθεση με αποτέλεσμα την ανάπτυξη συμπτωμάτων κατάθλιψης και άλλων σοβαρών ψυχικών ασθενειών. Παρόλο που ο μη επαρκής ύπνος και η υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας φαίνεται να έχουν την πιο ισχυρή σχέση με τη δυσλειτουργία της διάθεσης, ο κακής ποιότητας ύπνος είναι απόλυτα συνδεδεμένος με την καταθλιπτική τάση. Επομένως, αναγκαίες είναι οι δραστικές αλλαγές στις συνήθειες του ύπνου προς βελτίωση της ψυχικής υγείας, αλλά και το αντίστροφο. 💤💤⏾ 

Λίγα λόγια για τον Ύπνο και την Ψυχική Υγεία

 

Στην εποχή στην οποία ζούμε ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι πάσχουν από διαταραχές ύπνου.

Οι διαταραχές αυτές στους ενήλικες μπορεί να οφείλονται στο άγχος της καθημερινότητας, στο πένθος - απώλεια, στην αλλαγή της ρουτίνας, στην ψυχική ένταση, κ.α.

Οι άνθρωποι με διαταραχές ύπνου υποφέρουν από έντονη ανησυχία και δυσφορία. Μπορεί να είναι κυκλοθυμικοί, απρόσεκτοι, και υπερκινητικοί τόσο στο σπίτι όσο και στη δουλειά τους, με συνέπεια την κακή τους απόδοση. Οι αλλαγές στη διάθεση και η ανάρμοστη συμπεριφορά είναι συχνό φαινόμενο σε ορισμένους. Η διαταραχή της αναπνοής κατά τον ύπνο ενοχοποιείται επίσης για έλλειμμα προσοχής.

Η μοίρα και η υγεία είναι αλληλένδετες. Η σκέψη είναι υλική, η ενέργεια ακολουθεί τη σκέψη, γι’ αυτό ο άνθρωπος ζει όπως σκέφτεται. Ανάλογα με τα λόγια του είναι και οι πράξεις του και όλη η ζωή του ακολούθως. Αν φανταστούμε ότι το φυσικό σώμα του ανθρώπου είναι απλώς η οθόνη πίσω από την οποία πραγματοποιούνται πολλές διεργασίες σε πολλά επίπεδα, τότε μπορεί να γίνει κατανοητό ότι το πρόβλημα ξεκινά στα λεπτά σώματα και συνιστά καλή διαχείριση της ενέργειας και της πληροφορίας. Η ψυχή του ανθρώπου μεταφέρει πληροφορίες που αποθηκεύονται στο πληροφοριακό του πεδίο. Εάν υπάρχουν δυσκολίες στην αλληλεπίδραση με τη συμπαντική συνειδητότητα, τότε προκαλείται συσσώρευση αρνητικών δυναμικών στα αντίστοιχα ενεργειακά σώματα. Τα σημεία στην αύρα που φέρνουν μία πληροφορία και ενέργεια κακώς επεξεργασμένη, βιώνονται από τον άνθρωπο ως αρνητικές σκέψεις ή συναισθήματα, αλλά μπορεί να μην είναι συνειδητά. Ανάλογα με το επίπεδο στο οποίο διατηρείται η πληροφορία έχει επαφή με άλλο επίπεδο συνειδητότητας και άλλη βαρύτητα και επιρροή στη ζωή του ανθρώπου.

Πριν την εμφάνιση και εγκατάσταση κάποιου προβλήματος, στη δεδομένη περίπτωση τις διαταραχές ύπνου, το σώμα στέλνει τα μηνύματά του για να ειδοποιήσει για την ανισορροπία που υπάρχει. . Ο άνθρωπος δεν πρέπει να βιάζεται να τα ξεφορτωθεί, αλλά να προσπαθεί να τα ερμηνεύει. Η ψυχική υγεία είναι ένα θεμελιώδες στοιχείο στην ανάπτυξη του ανθρώπου. Έτσι λοιπόν, καλό θα ήταν να γίνει αποδεχτό το γεγονός πως τα προβλήματα ψυχικής υγείας είναι κομμάτι της ζωής του ανθρώπου που μπορεί από τη μία να παρουσιαστούν, αλλά από την άλλη μπορούν και να διευθετηθούν!

Ύπνος: 

Είναι η κατάσταση κατά την οποία γίνεται αποκατάσταση των λειτουργιών του οργανισμού, χαρακτηρίζεται από περιόδους μειωμένου επιπέδου συνείδησης, μειωμένων κινήσεων των σκελετικών μυών και επιβράδυνση του μεταβολισμού. Οι ενήλικες έχουν μια ανάγκη για σταθερή περίοδο ύπνου περίπου 7-9 ωρών, κυρίως κατά τη διάρκεια της νύχτας. Οι υποτροπιάζουσες διαταραχές του νυχτερινού ύπνου μπορεί να οδηγήσουν σε διάφορα σωματικά προβλήματα και προβλήματα ψυχικής υγείας. Μελέτες δείχνουν ότι ο ύπνος επιτελεί μια λειτουργία αποκατάστασης για τον εγκέφαλο και το σώμα, βελτιώνοντας την αίσθηση ενεργητικότητας και "ευεξίας" και επιπλέον, παίζει σημαντικό ρόλο στις εγκεφαλικές μεταβολές που συντελούν στις διεργασίες της μάθησης και της σταθεροποίησης της μνήμης.

 Ο ύπνος σχετίζεται με χαρακτηριστικές μεταβολές στην δραστηριότητα του κεντρικού νευρικού συστήματος όπως αυτές μετρώνται με την πολύ-υπνογραφία (ηλεκτροεγκεφαλογράφημα, ηλεκτρομυογράφημα, ηλεκτροοφθαλμογράφημα). Με βάση τις μετρήσεις αυτές, ο ύπνος έχει διαιρεθεί σε δύο διακριτές φάσεις που είναι γνωστές σαν φάση ύπνου Ταχείας Κίνησης των Οφθαλμών (REM), και σαν φάση ύπνου χωρίς ταχεία κίνηση των οφθαλμών (NREM). 

Ψυχική Υγεία: 

Είναι η ψυχονοητική και κοινωνική κατάσταση κατά την οποία το άτομο μπορεί να αγαπά, να εργάζεται και να διασκεδάζει, λαμβάνοντας ικανοποίηση από αυτά.  Σχετίζεται άμεσα με το πώς ένα άτομο καθορίζει πώς να χειριστεί το καθημερινό του άγχος, πώς αλληλεπιδρά με τους ανθρώπους γύρω του και τι αποφάσεις λαμβάνει όταν δημιουργείται κάποια δυσκολία. Επιπλέον, συνδέεται με τα συναισθήματά του και τον τρόπο με τον οποίο τα ελέγχει και τα εξηγεί. Καθώς και τη συμπεριφορά του απέναντι σε καθημερινά γεγονότα όπως η πληρωμή λογαριασμών, η απώλεια εργασίας, η αλλαγή σπιτιού κ.λπ. Όταν είμαστε καλά ψυχικά,  έχουμε μια θετική εικόνα για τον εαυτό μας. Επομένως, έχοντας μια καλή εικόνα του εαυτού μας, μπορούμε να προβάλουμε μια καλή εικόνα σε άλλους.

 Χωρίς την ψυχική υγεία δεν υπάρχει υγεία (δεν μπορεί ένας άνθρωπος να θεωρείται υγιής αν δεν πάσχει από σωματικό νόσημα, αλλά έχει για παράδειγμα μια αγχώδη διαταραχή).

Όπως φαίνεται από τον ορισμό:

1.      Η ψυχική υγεία αφορά όλους τους βασικούς τομείς της ζωής μας και ειδικά τον τομέα των σχέσεων μας με τους άλλους.

2.      Η Ψυχική υγεία δεν αφορά απλώς την απουσία νόσου, αλλά την δυνατότητα να είναι κανείς λειτουργικός και να ικανοποιείται από αυτό.

Είσαι πολλά περισσότερα

 

Είσαι πολλά περισσότερα από όσα σε κάνουν να αγχώνεσαι και να χάνεσαι σε σκέψεις. Σκέψεις, που δεν σε αφήνουν να ηρεμήσεις, χάνεις τον ύπνο σου, δεν έχεις όρεξη να φας, να βγεις έξω.. χάνεις την όρεξη σου για ζωή!! Αφήνεις την καθημερινότητα να κλέψει τις όμορφες στιγμές σου, παρασύρεσαι και πας όπως σε πάει εκείνη. Δεν προβάλεις καμία αντίσταση και μια μέρα ξυπνάς και λες ‘δεν έχω ζήσει όσα θα ήθελα να ζήσω. Πως άφησα τα χρόνια να περάσουν έτσι; Και πελαγώνεις όταν καταλαβαίνεις ότι έχεις πέσει και εσυ θύμα της καθημερινότητας, της ρουτίνας.. 

  Ένας καταιγισμός ιδεών σε πνίγει καθημερινά. Εσυ  τι θα κανεις γι αυτό; Θα μείνεις θεατής στην καθημερινή πολιορκία σου η θα αντιδράσεις και θα πεις Stop! Γίνε η αλλαγή που θέλεις να έρθει και μην περιμένεις το αύριο για να το κάνεις! 

Καλωσορίσατε στο Blog μου

Αγαπημένοι μου, 

Πολλές φορές η ζωή μας παίρνει διαφορετική κατεύθυνση από αυτή που θα θέλαμε στην πραγματικότητα. Η καθημερινότητα γίνεται δύσκολη και συχνά μας διακατέχουν συναισθήματα θλίψης, θυμού, πόνου, απογοήτευσης, μοναξιάς. Σκέψεις πολλές μας βομβαρδίζουν και ένας καταιγισμός ιδεών μας πνιγεί και δεν μας αφήνει να απολαύσουμε τα απλά όμορφα πράγματα της ζωής μας. Στοπ! Πάρτε μια βαθιά εισπνοή από τη μύτη και εκπνοή από το στόμα και συνεχίζουμε. 

Κάποιες φορές ένα σύμπτωμα όπως: κρίση πανικού, κατάθλιψη, αρρώστια, επίπονη σχέση, χωρισμός, απιστία, διαζύγιο, θάνατος, έρχεται να μας ταρακουνήσει. Αρχίζουν να μας απασχολούν και να μας προβληματίζουν ερωτήματα όπως: Για ποιο λόγο άφησα τα χρόνια να περάσουν έτσι; Δεν μπορώ να κοιμηθώ. Ότι και να κάνω νιώθω ενοχή. Τι μου συμβαίνει; Τα υπέρ αναλύω όλα και αυτό με κουράζει πολύ. Τι μπορώ να αλλάξω; 

Αυτές και άλλες πολλές σκέψεις και τα αντίστοιχα συναισθήματα που τις συνοδεύουν μας δίνουν την ευκαιρία να χτυπήσουμε την πόρτα του ειδικού. Θα μας καταλάβει και θα νιώσει τα συναισθήματά μας. Τι μας συμβαίνει και πώς εμείς οι ίδιοι μπορούμε να αλλάξουμε την πραγματικότητά μας. Ένας από τους στόχους είναι η αλλαγή προς την κατεύθυνση που επιθυμούμε. Και μπορούμε να αλλάξουμε αν πραγματικά το θελουμε. Χρειάζεται να αποκαταστήσουμε τη σχέση με τον εαυτό μας, να τον φροντίσουμε, να τον αγαπήσουμε.. Όλα ξεκινάνε με εμάς και τον τρόπο που επιλέγουμε να αντιμετωπίσουμε τις καταστάσεις. Προβλήματα θα υπάρχουν πάντα το θέμα είναι να μάθουμε τρόπους να τα αντιμετωπίζουμε και να μην ‘χαλάνε’ την καθημερινότητα μας. 

 «Όταν είμαστε καλά εμείς, είναι καλά και οι γύρω μας» 

Η προσέγγιση που ακολουθώ είναι η συνθετική. Είναι μια πολυδιάστατη προσέγγιση που ενσωματώνει γνώσεις και δεξιότητες από διαφορετικές ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις ( θετική ψυχολογία, συμπεριφορική CBT, υπαρξιακή..) σε ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο, επιτρέποντας στην ψυχοθεραπεία να ανταποκρίνεται σε διαφορετικές ανάγκες, τύπο προσωπικότητας, ενδιαφέροντα και θεραπευτικές προτιμήσεις.